Türkiye’de uzun yıllardır tartışma konusu olan imar planı mağduriyetlerine yönelik önemli bir düzenleme hayata geçirildi. 5 Aralık 2024’te TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen ve ardından Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik Değişikliği, vatandaşların kamu hizmet alanında kalan parsellerine ilişkin sorunları çözmeyi hedefliyor. Düzenleme ile İmar Hakkı Kanunu’na “imar hakkı aktarımı” tanımı eklenerek, kamusal alan ihtiyacı ile mülkiyet hakkı arasındaki denge sağlanıyor. Bu adım, hem vatandaşların mağduriyetini gidermeyi hem de kamu kurumlarının ihtiyaç duyduğu alanlarda yatırımların önünü açmayı amaçlıyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, düzenleme hakkında yaptığı paylaşımda bu adımı vatandaşların lehine atılmış önemli bir çözüm olarak değerlendirdi. Bakan Kurum, yıllardır çözülemeyen sorunların artık kalıcı şekilde giderileceğini belirterek şunları ifade etti:
Parseli kamu hizmet alanında kalan vatandaşların mağduriyetleri ortadan kalkacak.
Kamu kurumları, vatandaşlara hizmet için ihtiyaç duyulan alanlara kavuşacak.
Vatandaşın mülkiyet hakkı korunurken, kamu yatırımları da hız kazanacak.
Yeni düzenlemenin en önemli yeniliği imar hakkı aktarımı oldu. Buna göre:
Vatandaşın kullanamadığı veya verilemeyen imar hakkı tespit edilerek değerlemesi yapılacak.
Bu hak, imar planı kararı ile belirlenen başka bir alana aktarılabilecek.
2019 yılı öncesinde imar planları kapsamında Kamu Ortaklık Payı (KOP) ile oluşmuş parseller de bu uygulamaya dahil edilecek.
Özellikle okul, hastane, belediye hizmet binası veya resmi kurum alanı gibi kamu hizmetine ayrılan fakat kamulaştırılamamış parseller çözüme kavuşacak.
İmar hakkı aktarımı ile:
Parselinin tamamı ya da bir kısmı kamu hizmet alanına denk gelen vatandaşların yapılaşma hakkı kaybı giderilecek.
Vatandaş, sahip olduğu hakkı başka bir alanda kullanabilecek.
Bu uygulama ile uzun yıllar süren hukuki uyuşmazlıkların önüne geçilecek.
Hem vatandaş hem de kamu kurumları, mali yük altına girmeden kazanım elde edecek.
Vatandaşın en çok önem verdiği husus, mülkiyet hakkının korunması oldu. Düzenleme bu konuda da güvence sağlıyor:
Hiçbir mülk, zorla el değiştirmeyecek.
İmar hakkı aktarımı ancak karşılıklı muvafakat ile yapılacak.
Tüm değerleme işlemleri, SPK lisanslı bağımsız değerleme kuruluşları tarafından gerçekleştirilecek.
Böylece hem vatandaşın hakkı hem de kamu yararı gözetilecek.
Yeni yönetmelikle birlikte şeffaflık ve vatandaşın sürece doğrudan katılımı da güçlendirildi. Onaylanan Parselasyon Planlarının Parselasyon İzleme Denetleme Sistemi (PARSİD)’e girilmesi zorunlu hale getirildi. Bu sistemin e-Devlet ile entegre çalışması sayesinde vatandaşlar:
Parselasyon işlemleri hakkında anında bilgi alabilecek.
Askı ilanı gibi idari süreçleri evinden takip edebilecek.
Taşınmazı ile ilgili tüm bilgilere tek tıkla ulaşabilecek.
İtirazlarını fiziki olarak kuruma gitmeden, e-Devlet üzerinden yapabilecek.
Böylece zaman kaybı ve bürokrasi en aza indirilecek, süreç daha şeffaf ve vatandaş odaklı bir hale gelecek.
İmar hakkı aktarımı düzenlemesi, hem bireysel hem de kamusal açıdan önemli kazanımlar sunuyor:
Vatandaş, parselinin kamu hizmet alanında kalması nedeniyle kaybettiği yapılaşma hakkını başka bölgelerde kullanabilecek.
Kamu, uzun yıllardır kamulaştırılamayan alanlara kavuşarak okul, hastane, belediye hizmet alanı gibi yatırımlarını hızla hayata geçirebilecek.
Hukuki anlaşmazlıklar son bulacak, süreç şeffaf şekilde yönetilecek.
Tüm işlemler bağımsız değerleme kuruluşları tarafından yapılarak vatandaşın hakkı korunacak.
Sonuç olarak bu düzenleme, imar planı mağduriyetlerini sona erdiren, vatandaşın hakkını korurken kamunun da ihtiyaçlarını karşılayan tarihi bir adım olarak öne çıkıyor.
1. İmar hakkı aktarımı nedir?
İmar hakkı aktarımı, parseli kamu hizmet alanında kalan vatandaşların kullanamadıkları yapılaşma haklarının başka bir alana taşınmasıdır. Böylece vatandaş hem hakkını korur hem de kamu yatırımları için alan açılır.
2. İmar hakkı aktarımı kimleri kapsıyor?
2019 yılı öncesinde imar planı uygulamaları veya Kamu Ortaklık Payı (KOP) ile hisselendirilmiş, kamu hizmet alanına ayrıldığı halde kamulaştırılmamış parselleri kapsıyor.
3. Vatandaşın mülkiyeti elinden alınacak mı?
Hayır. İmar hakkı aktarımında mülkiyet zorla el değiştirmiyor. İşlem yalnızca vatandaşın rızası ve karşılıklı muvafakat ile gerçekleşiyor.
4. Değerleme nasıl yapılacak?
Gayrimenkul değerleme işlemleri, Sermaye Piyasası Kurulu’ndan (SPK) lisanslı bağımsız değerleme kuruluşları tarafından yürütülecek. Bu sayede tarafsız ve adil bir değerleme sağlanacak.
5. İmar hakkı aktarımı hangi kurumlarca yapılacak?
İmar hakkı aktarımı süreçleri, yetki alanı dahilinde imar planı onaylamaya yetkili idareler (yerel yönetimler ve Bakanlıklar) tarafından yürütülecek.
6. Vatandaş bu süreci nasıl takip edebilecek?
Onaylanan parselasyon planları, PARSİD (Parselasyon İzleme Denetleme Sistemi) üzerinden e-Devlet ile duyurulacak. Vatandaşlar, askı ilanları, parsel bilgileri ve itiraz işlemlerini e-Devlet üzerinden yapabilecek.
7. Düzenleme hangi sorunları çözecek?
Bu düzenleme, yıllardır çözülemeyen kamulaştırma sorunlarını ortadan kaldırarak, hem vatandaşların mağduriyetini giderecek hem de kamu kurumlarının hizmet yatırımlarını hızlandıracak.
