Gayrimenkul Proje Pazarlama ve Satış Platformu (GPPS) Başkanı Bilge Özdemir, konut piyasasında üretim ekonomisini temsil eden birinci el satışlar ile hizmet ekonomisini yansıtan ikinci el satışların farklarını örneklerle açıkladı. Özdemir, Demir İnşaat’tan satın aldığı dairenin TÜİK verilerinde birinci el satış olarak kayda geçtiğini, aynı dairenin farklı alıcılara devredilmesinin ise ikinci el hizmet ekonomisi verisi olduğunu belirtti. GPPS, sektörün sürdürülebilirliği için birinci el satışların kritik önem taşıdığını vurguladı.
Birinci el konut satışları, ekonomide yeni değer yaratımının en somut göstergelerinden biridir. İnşaat şirketleri proje geliştirip sıfır konut ürettiğinde, yalnızca bir daire satışı gerçekleşmez; aynı zamanda yüzlerce sektör bu üretim sürecinden doğrudan ve dolaylı olarak faydalanır. Proje geliştirme aşamasından tapu devrine kadar geçen süreçte; bankacılık, finans, hukuk, ekspertiz, imalat, lojistik ve hatta reklamcılık gibi birçok alan ekonomik hareketlilik kazanır. TÜİK verilerinde birinci el satışlar, üretim ekonomisinin lokomotifi olarak raporlanır ve ülke ekonomisinin büyüme potansiyelini gösterir. Bu nedenle birinci el satışlar, yalnızca konut ihtiyacını karşılamakla kalmaz; aynı zamanda istihdam yaratır, yeni yatırımları tetikler ve kentsel dönüşüm süreçlerine ivme kazandırır.
İkinci el satışlarda ise üretim değil, hizmet ekonomisi devreye girer. Konutun yeniden el değiştirmesi sırasında emlakçılar, bankalar, ekspertiz firmaları ve aracılık hizmeti veren kurumlar sürece dahil olur. Burada katma değer, aracılık bedeli, hizmet faturaları ve kredi işlemleri üzerinden oluşur. İkinci el piyasası, yatırımcılar ve satış ihtiyacı duyanlar için önemli bir derinlik sağlar; ancak inşaat firmaları açısından potansiyel müşterilerin ikinci el pazara yönelmesi, yeni üretim sürecini sekteye uğratır. Bu durum, üretim ekonomisinin büyümesini yavaşlatırken, hizmet ekonomisinin ağırlığını artırır. Dolayısıyla ikinci el satışlar, piyasada hareketlilik sağlasa da yeni konut üretimini desteklemez; yalnızca mevcut stokun el değiştirmesine aracılık eder.
GPPS Platformu, konut piyasasının sürdürülebilirliği için birinci el satışların teşvik edilmesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle konut açığı, nitelikli konut ihtiyacı ve deprem tehdidi gibi sorunların çözümünde üretim ekonomisinin önemi öne çıkarılıyor. Bu kapsamda GPPS’nin önerileri şunlardır:
Yabancıya yalnızca birinci el konut alımında pasaport hakkı verilmesi: Böylece yabancı yatırımcıların doğrudan üretim ekonomisine katkı sağlaması hedefleniyor.
Birinci el mortgage kredilerine düşük faizli ve uzun vadeli destek sağlanması: İnşaat proje geliştirmeyi teşvik ederek yeni üretim sürecini hızlandırmak amaçlanıyor.
Tapu alım satımlarında sınırlı süreli vergi ve harç muafiyeti veya indirimi uygulanması: Birinci el satışları cazip hale getirerek piyasada hareketlilik yaratılması öngörülüyor.
TÜİK ve Tapu Kadastro’dan aylık birinci el satış raporları yayınlanması: Sektörün düzenli olarak veriyle beslenmesi, şeffaflık ve doğru planlama açısından kritik görülüyor.
Bu önerilerle hem üretim ekonomisinin güçlenmesi hem de konut açığının giderilmesi hedefleniyor. GPPS’ye göre, birinci el satışların artırılması; kentsel dönüşümün hızlanması, deprem riskine karşı dayanıklı yapıların çoğalması ve ülke ekonomisinin büyümesi için stratejik bir gereklilik.
