İzmir, Türkiye’nin aktif fay hatları üzerinde yer alması nedeniyle deprem riski taşıyan önemli metropollerinden biridir. Özellikle Karabağlar ve Bayraklı ilçeleri, hem yoğun nüfus barındırmaları hem de eski yapı stoğuna sahip olmaları nedeniyle bu riskin en çok hissedildiği bölgeler arasında yer alıyor. 30 Ekim 2020’de yaşanan ve onlarca can kaybına neden olan İzmir depremi, bu iki ilçede kentsel dönüşüm ihtiyacını acil bir gündem haline getirdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı öncülüğünde TOKİ ve AFAD koordinasyonuyla yürütülen projeler, Karabağlar’da yapı stokunun kademeli olarak yenilenmesini sağlarken, Bayraklı’da ise deprem sonrası inşa edilen binlerce konut ile güvenli yaşam alanları oluşturuldu. Bu kapsamlı dönüşüm süreci, İzmir’in geleceğine yönelik umut veren adımlarla devam ediyor.
Karabağlar, İzmir’in en kalabalık ve yapılaşma açısından en eski ilçelerinden biri olarak biliniyor. İlçede birçok mahalle, 1980 ve öncesinde inşa edilen, mühendislik hizmetlerinden yoksun binalardan oluşuyor. Zeminin yumuşak yapısı ve fay hatlarına yakınlık, Karabağlar’ı kentsel dönüşüm açısından öncelikli hale getiriyor.
İlk olarak 2019 yılında başlatılan 1. Etap Kentsel Dönüşüm Projesi, vatandaşların rızasına dayalı, adım adım ilerleyen bir modelle uygulamaya konuldu. Proje kapsamında bugüne kadar:
Yaklaşık 1.000 konut tamamlanarak teslim edildi,
4. Etaba geçilmiş durumda,
Yeni etaplarda daha fazla konut ve sosyal donatı alanları planlanıyor.
2025 yılı itibarıyla dönüşüm süreci daha kararlı ve planlı bir şekilde ilerliyor. Yerinde dönüşüm modeliyle vatandaşlar yaşadıkları mahalleden uzaklaştırılmadan yeni evlerine kavuşuyor. Bakanlık desteğiyle kira yardımı ve taşınma destekleri de sağlanıyor. Karabağlar’daki dönüşüm, sadece bina yenilemek değil, aynı zamanda güvenli mahalleler ve sosyal yaşam alanları kurmak anlamına geliyor.
Bayraklı, 30 Ekim 2020’de yaşanan İzmir depreminin ardından en ağır hasarı alan ilçe oldu. Depremin merkezine yakınlığı, zayıf zemin koşulları ve çarpık yapılaşma, can kayıplarının artmasına neden oldu. Bu acı deneyim, Bayraklı’daki dönüşüm sürecini hızlandırdı ve öncelikli müdahale alanı olarak belirlendi.
Depremden hemen sonra:
TOKİ tarafından acil konut üretim süreci başlatıldı,
AFAD koordinasyonunda geçici barınma ve kira yardımları sağlandı,
Riskli binalar hızla tespit edilerek yıkım işlemleri gerçekleştirildi.
2025 itibarıyla Bayraklı’da inşa edilen 3.500’ün üzerindeki yeni konut tamamlandı ve hak sahiplerine teslim edildi. Yeni projelerde depreme dayanıklı yapılar inşa edilmekle kalmıyor, aynı zamanda okul, sağlık ocağı, park ve yeşil alan gibi sosyal donatılar da projeye entegre ediliyor. Bayraklı, bu kapsamda “yeniden yapılanmanın” başarılı bir örneği olarak öne çıkıyor.
İzmir genelinde uygulanan kentsel dönüşüm projelerinde dikkat çeken önemli bir unsur, kurumlar arası güçlü koordinasyon. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD ve TOKİ’nin birlikte yürüttüğü süreçte:
Riskli alanlar bilimsel etütlerle belirleniyor,
Vatandaşların hakları korunarak yerinde dönüşüm esas alınıyor,
Projeler sadece konut değil, yaşam alanı üretimi olarak planlanıyor.
Bu modelde TOKİ yapım sürecini üstlenirken, AFAD hem afete hazırlık hem de sosyal destek sürecinde görev alıyor. Belediyeler ise altyapı planlaması ve yerel iletişimi sağlıyor. Böylece hem hızlı hem de vatandaş odaklı bir dönüşüm süreci sağlanıyor.
Karabağlar ve Bayraklı örneği, kentsel dönüşümün sadece fiziki yenileme değil; aynı zamanda toplumsal güvenliğin ve şehir dayanıklılığının artırılması için ne kadar hayati olduğunu ortaya koyuyor. İzmir gibi büyük ve riskli şehirlerde, bu tür dönüşüm projeleri, gelecekte oluşabilecek can kayıplarını ve maddi zararları önlemek açısından büyük önem taşıyor.
Kentsel dönüşümün sürdürülebilir olması için:
Yerel halkın bilgilendirilmesi ve sürece dahil edilmesi,
Deprem risk haritalarına göre planlama yapılması,
Sosyal destek mekanizmalarının geliştirilmesi gerekiyor.
Sonuç:
İzmir’in iki büyük ilçesinde sürdürülen kentsel dönüşüm çalışmaları, Türkiye genelindeki diğer riskli bölgeler için örnek teşkil ediyor. Karabağlar ve Bayraklı’daki bu dönüşüm, sadece bugünün değil, yarının da İzmir’ini depreme karşı daha dirençli hale getiriyor.
1. Karabağlar’da kentsel dönüşüm hangi mahalleleri kapsıyor?
Karabağlar’da dönüşüm öncelikli olarak Yeşilyurt, Limontepe, Yurtoğlu, Selvili ve Uzundere mahallelerinde etaplar halinde yürütülüyor. Yeni etaplar için de planlama çalışmaları sürüyor.
2. Bayraklı’daki yeni konutlar kimlere veriliyor?
Öncelikli olarak depremde evleri yıkılan ya da ağır hasar gören hak sahiplerine TOKİ tarafından yapılan yeni konutlar kura ile verilmektedir.
3. Dönüşüm sürecinde vatandaşlara kira yardımı yapılıyor mu?
Evet. Hem Karabağlar’da hem de Bayraklı’da riskli yapıların yıkımı sonrası vatandaşlara geçici süreyle kira ve taşınma yardımı sağlanmaktadır.
4. TOKİ evleri depreme dayanıklı mı?
Evet. TOKİ tarafından yapılan yeni konutlar, radye temel, tünel kalıp sistemi ve güncel deprem yönetmeliklerine uygun olarak inşa edilmektedir.
5. Kentsel dönüşüm için başvuru yapmak gerekiyor mu?
Karabağlar gibi dönüşüm alanlarında vatandaşlara bilgilendirme yapılarak görüşmeler başlatılıyor. Ancak kendi binası için dönüşüm isteyen vatandaşlar, belediyeye veya Bakanlık birimlerine başvurabiliyor.
6. Karabağlar’daki dönüşüm yerinde mi yapılıyor?
Büyük oranda yerinde dönüşüm modeli uygulanıyor. Bazı etaplarda ise rezerv alanlara taşınarak hak sahiplerine yeni konutlar sunuluyor.
7. Projelerde sosyal donatı alanları var mı?
Evet. Yeni yapılan konutların bulunduğu alanlarda okul, park, oyun alanı, sağlık merkezi gibi sosyal donatılar planlanmaktadır.
8. Bayraklı’da inşa edilen konutlar kaç metrekare?
Bayraklı’da yapılan TOKİ konutları genellikle 2+1 ve 3+1 şeklinde olup, 75 m² ile 110 m² arasında değişen büyüklüklere sahiptir.
9. Yıkılacak binalar nasıl belirleniyor?
Binaların risk durumu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü veya yetkili kuruluşlar tarafından yapılan teknik incelemelerle belirleniyor.
10. Kentsel dönüşüm süresi ne kadar sürüyor?
Etaplara göre değişmekle birlikte bir dönüşüm süreci genellikle 18-36 ay arasında tamamlanmaktadır.
11. Dönüşüm kapsamında maddi destek alabilir miyim?
Eğer eviniz riskli yapı olarak tespit edilirse ve dönüşüme dahil edilirse, kira yardımı ve bazı durumlarda düşük faizli kredi imkânlarından faydalanabilirsiniz.
12. TOKİ’den ev almak için ne yapmalıyım?
TOKİ evleri için resmi internet sitesi üzerinden başvuru duyurularını takip ederek ilgili şartlara uygun şekilde başvuru yapabilirsiniz.
13. Projelere itiraz hakkım var mı?
Evet. Proje ilanlarından sonra belirlenen süre içinde Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne yazılı itirazda bulunabilirsiniz.
14. Karabağlar’daki yeni etaplar ne zaman başlayacak?
2025 yılı itibarıyla 5. ve 6. etapların planlama süreci devam etmekte olup, inşaata yıl sonuna doğru başlanması beklenmektedir.
15. Evi yıkılan vatandaş geçici olarak nerede kalıyor?
Bazı durumlarda geçici barınma merkezleri tahsis edilirken, genellikle kira yardımıyla vatandaşların kendi barınmalarını sağlamaları beklenmektedir.
16. Dönüşüm sırasında mahalle dokusu korunuyor mu?
Projelerde yerel dokunun ve sosyal ilişkilerin korunmasına özen gösterilmekte, yerinde dönüşüm modeli tercih edilmektedir.
17. Kentsel dönüşüm projeleri mahalleye değer katıyor mu?
Evet. Yeni altyapı, sosyal tesisler, güvenli binalar ve çevre düzenlemeleri mahallelerin yaşam kalitesini ve emlak değerini artırmaktadır.
18. TOKİ konutlarında peşinat ve taksit imkânı var mı?
Evet, genellikle %10–15 peşinatla, 180 ay vade gibi uygun ödeme planları sunulmaktadır.
19. Proje hakkında bilgi almak isteyenler nereye başvurmalı?
Vatandaşlar Karabağlar Belediyesi, Bayraklı Belediyesi, TOKİ il müdürlükleri veya Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’ne başvurabilir.
20. Yeni etaplar hangi bölgelerde planlanıyor?
Karabağlar’da Limontepe çevresinde yeni etap hazırlıkları sürerken, Bayraklı’da Mansuroğlu ve Manavkuyu mahalleleri dönüşüm kapsamına alınması planlanan bölgeler arasında yer alıyor.
EMLAK DERGİSİ
