Marmara da Kritik Eşik Aşıldı

Belediyelere Uyarı: İleri Arıtma Artık Geri Dönülmez Bir Zorunluluk

Marmara Denizi’nin geleceğini kurtarmak için belirlenen takvime rağmen, belediyelerin bir kısmının bu süreci ciddiyetle ele almaması eleştiri konusu oldu. Özellikle büyükşehir statüsündeki illerde yer alan bazı belediyeler, atık su arıtma yatırımlarını ileri biyolojik seviyeye çıkarma noktasında yetersiz kaldı. Bu durum yalnızca deniz ekosistemini değil, aynı zamanda halk sağlığını da doğrudan etkiliyor. Artık ileri biyolojik arıtma tesislerinin kurulması bir tercih değil; çevresel ve hukuki bir mecburiyet.

ÇED İzleme ve Çevre Denetimi Dairesi Başkanı Barış Ecevit Akgün’ün de ifade ettiği gibi, “Azot ve fosfor yükünü azaltmazsak Marmara Denizi kendini toparlayamaz. Bu yükü azaltmak için ileri arıtma sistemleri olmazsa olmaz.”

Sanayi ve OSB’lere Sıkı Takip

Sadece belediyeler değil, OSB’ler, sanayi tesisleri, gemi atık kabul birimleri, tersaneler ve soğutma suyu deşarj tesisleri de bu dönüşüm sürecinin sorumlu paydaşları arasında. Bakanlık bu kapsamda 127 farklı deşarj noktasını Sürekli İzleme Merkezi aracılığıyla anlık olarak takip ediyor. Bu teknolojik sistem sayesinde, ani kirlilik vakaları kısa sürede tespit edilip müdahale edilebiliyor.

Dijital Modelleme: Geleceğin Marmara’sı Şekilleniyor

Marmara Denizi’nin geleceğine ışık tutması beklenen en önemli çalışmalardan biri de Marmara Denizi Bütünleşik Modelleme Sistemi. Bu sistemle birlikte Marmara Denizi’nin dijital ikizi oluşturularak, olası çevresel senaryolar test ediliyor. Bu modellemeler, azot ve fosfor yükünde yüzde 50’lik bir azalma sağlandığında Marmara’nın 4 ila 6 yıl içinde ekolojik olarak kendini yenileyebileceğini gösteriyor.

Bu veriler ışığında, ileri biyolojik arıtma sistemine geçmek yalnızca bugünün değil, yarının da sorumluluğu. İlgili tüm kurumların elini taşın altına koyması gerekiyor; aksi takdirde Marmara Denizi’nin yaşanabilir bir ekosistem olarak kalması mümkün olmayacak.

SONUÇ: Geç Kalmadan Harekete Geçilmeli

Marmara Denizi’nin karşı karşıya olduğu kirlilik tehdidi, artık bilimsel, teknik ve idari açıdan tüm çıplaklığıyla ortada. Tanınan yasal sürenin dolması, ileri biyolojik arıtmaya geçişin artık zorunlu ve gecikmeye tahammülü olmayan bir süreç olduğunu bir kez daha ortaya koydu.

Devletin denetim ve yaptırım kararlılığıyla desteklenen bu dönüşüm, belediyelerin, sanayi kuruluşlarının ve tüm ilgili tarafların etkin katılımı olmadan başarıya ulaşamaz. Marmara, ikinci bir müsilaj felaketini kaldıramaz. Azot ve fosfor yükünü azaltmak, sadece bir teknik görev değil; Marmara’nın yeniden hayat bulması için bir vicdan meselesidir.

Sık Sorulan Sorular (SSS)

1. İleri biyolojik atık su arıtma tesisi nedir?
İleri biyolojik arıtma tesisi, atık sudaki organik maddelerin yanı sıra azot ve fosfor gibi besin maddelerini de arıtarak suyu çevreye daha az zararlı hale getiren gelişmiş sistemlerdir. Bu tür tesisler, klasik arıtma sistemlerine göre daha etkili temizlik sağlar ve özellikle deniz kirliliğini önlemede hayati rol oynar.

2. Marmara Denizi’nde ileri arıtma neden bu kadar önemli?
Müsilajın temel nedenlerinden biri olan azot ve fosfor yükünün azaltılması, yalnızca ileri biyolojik arıtma tesisleriyle mümkündür. Marmara Denizi’nin kendini yenileyebilmesi için bu yükün düşürülmesi kritik öneme sahiptir.

3. Belediyelere verilen süre neden 15 Haziran 2025’te sona erdi?
2021’de açıklanan 22 Maddelik Marmara Denizi Eylem Planı kapsamında, belediyelere ileri arıtma tesislerine geçiş için 4 yıllık süre tanınmıştı. Bu süre 15 Haziran 2025 itibarıyla sona erdi ve artık yasal yaptırımlar devreye alındı.

4. İleri arıtma tesisine geçmeyen belediyelere ne tür cezalar uygulanacak?
Yasal süresi dolmasına rağmen ileri arıtma sistemine geçmeyen belediyelere, her bir tesis için 3 milyon 343 bin 688 TL idari para cezası uygulanacak. Ayrıca faaliyetten men gibi yaptırımlar da gündeme gelebilecek.

5. Sanayi tesisleri ve OSB’ler bu süreçte nasıl denetleniyor?
Bakanlık, Marmara Denizi çevresindeki sanayi, OSB ve gemi kaynaklı tesisleri Sürekli İzleme Merkezi üzerinden 7/24 takip ediyor. Ayrıca sahada yapılan denetimlerle standartlara uymayanlara para cezaları ve kapatma kararları verilebiliyor.

6. Marmara Denizi ne kadar sürede iyileşebilir?
Bakanlık tarafından yürütülen dijital modelleme çalışmalarına göre, azot ve fosfor yükü %50 oranında azaltılırsa, Marmara Denizi 4-6 yıl içinde ekolojik olarak kendini toparlayabilir.

7. Türkiye genelinde kaç deniz izleme istasyonu var?
Marmara’daki istasyon sayısı 150’ye çıkarılmış olup, Türkiye genelinde izleme yapılan toplam deniz istasyonu sayısı 428’e ulaşmıştır.

8. Müsilaj tekrar görülme riski var mı?
Evet. İklim değişikliği, deniz suyu sıcaklıklarının artması ve ileri arıtmaya geçilmemesi gibi sebeplerle müsilaj oluşumu riski halen devam ediyor. Bu nedenle alınan önlemlerin eksiksiz uygulanması büyük önem taşıyor.