Hayatın en kaçınılmaz gerçeği olan ölüm, geride kalanlar için birçok hukuki süreci de beraberinde getirir. Bu süreçlerin başında, mirasın nasıl paylaşılacağı ve özellikle taşınmaz malların (ev, arsa, tarla vb.) kime kalacağı sorusu gelir. Pek çok kişi, yaşamı boyunca biriktirdiği mal varlığını vefatından sonra belirli kişilere bırakmak isteyebilir. Bu isteğin en yaygın yollarından biri ise vasiyetnamedir. Peki, vasiyetname ile bir taşınmazı yani tapuyu başkasına bırakmak gerçekten mümkün mü? Bu sorunun yanıtı, hem miras hukuku hem de tapu mevzuatı açısından büyük önem taşır. Bu yazıda, vasiyetle tapu devrinin nasıl gerçekleştiğini, yasal dayanaklarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları ayrıntılı biçimde ele alacağız.
Vasiyetname, bireyin ölümünden sonra geçerli olmak üzere yaptığı ve malvarlığını dilediği kişilere bırakabilmesini sağlayan tek taraflı ve resmi bir irade beyanıdır. Bu beyanın taşınmaz mallar üzerinde hüküm doğurabilmesi için belirli aşamaların eksiksiz tamamlanması gerekir.
Vasiyetnamenin geçerli sayılması için kanunun öngördüğü şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmesi şarttır. Türkiye’de geçerli üç vasiyetname türü vardır:
Resmi Vasiyetname: Noter tarafından, iki tanık huzurunda düzenlenir. En güvenli ve en çok tercih edilen yöntemdir.
El Yazılı Vasiyetname: Tamamı vasiyet edenin kendi el yazısıyla yazılmalı, tarih atılmalı ve imzalanmalıdır.
Sözlü Vasiyetname: Yalnızca savaş, doğal afet veya ölüm tehlikesi gibi olağanüstü durumlarda geçerlidir.
Miras bırakanın vefatının ardından, vasiyetnamenin bulunduğu noter veya kişi tarafından Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurularak vasiyetnamenin açılması ve okunması talep edilir. Mahkeme, vasiyetnamenin usule uygun olup olmadığını değerlendirir ve geçerli bulursa tenfiz kararı verir.
Tenfiz kararı, vasiyetin hukuken yerine getirilebilir olduğunu ifade eder. Bu karar alınmadan tapu işlemlerine geçilmesi mümkün değildir.
Tenfiz kararının kesinleşmesiyle birlikte, vasiyet alacaklısı yani taşınmazı vasiyetle edinecek kişi, Tapu ve Kadastro Müdürlüğü’ne başvurarak ilgili taşınmazın kendi adına tescilini talep edebilir. Bunun için:
Mahkeme kararı (tenfiz),
Kimlik belgeleri,
Vergi dairesinden alınacak veraset ve intikal vergisinin ödendiğine dair belge,
Gerekli harç ve döner sermaye ücretlerinin ödenmiş olması gerekir.
Türk Medeni Kanunu, bazı yakın mirasçıları saklı pay sahibi olarak tanımlar. Bunlar arasında altsoy (çocuklar, torunlar), sağ kalan eş ve anne-baba bulunur. Saklı pay sahiplerinin mirastan mahrum bırakılmaları ancak haklı nedenlerle mümkündür. Aksi takdirde, bu kişilere zarar verecek ölçüde yapılan vasiyetler iptal davası yoluyla geçersiz sayılabilir.
Bu nedenle, taşınmaz vasiyeti yapılırken saklı paylara saygı gösterilmeli, gerekirse profesyonel hukuki destek alınmalıdır.
Vasiyetle yapılan tapu devri işlemleri, vasiyetnamenin hazırlanmasından yıllar sonra gündeme gelebilir; ancak tapu devrinin fiilen gerçekleşmesi, yalnızca miras bırakanın ölümünden sonra mümkündür. Kişi hayattayken vasiyetname hazırlanmış olsa dahi tapu henüz devredilmemiştir, yalnızca niyet beyan edilmiştir. Bu yüzden, vasiyetnamenin mahkeme kararıyla geçerli hale getirilmesi (tenfiz) şarttır.
Vasiyet yoluyla edinilen taşınmazlarda da veraset ve intikal vergisi doğar. Mirasçılar, vergi dairesine başvurarak beyanname verir ve intikal vergisini öder. Ayrıca tapu işlemleri sırasında döner sermaye bedeli ve tapu harcı da ödenmelidir. Ancak mirasçılar bu işlemler için bir yıl süreyle vergi muafiyetlerinden kısmen faydalanabilir.
Noter huzurunda vasiyet düzenleyin: Böylece belge kaybolmaz, şekil eksikliği oluşmaz.
Saklı paya dikkat edin: Aksi halde vasiyet iptal edilebilir.
Avukat desteği alın: Tapu devri ve yargı süreci teknik işlemler içerdiğinden, uzman desteği süreci hızlandırır.
1. Vasiyetname ile tapu devri noter onayı olmadan geçerli midir?
Eğer vasiyetname el yazılıysa ve tüm şekil şartlarına uygunsa noter onayı şart değildir. Ancak noter huzurunda düzenlenen resmi vasiyetname, daha güçlü bir hukuki güvence sağlar.
2. Vasiyet edilen tapu, hemen mirasçının üzerine geçer mi?
Hayır. Tapu, ancak vasiyetnamenin Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından açılması ve tenfiz kararı verilmesi sonrası mirasçının üzerine geçirilebilir.
3. Saklı pay sahibi olan bir mirasçı vasiyete itiraz edebilir mi?
Evet. Eğer vasiyet saklı payları ihlal ediyorsa, ilgili mirasçılar mahkemeye başvurarak vasiyetin iptalini talep edebilir.
4. Vasiyetname ile birden fazla kişiye aynı taşınmaz bırakılabilir mi?
Evet. Taşınmaz birden fazla kişiye vasiyet edilebilir; bu durumda taşınmaz hisseli olarak devredilir.
5. Vasiyetle devralınan tapular için vergi ödenir mi?
Evet. Vasiyet yoluyla edinilen taşınmazlar da veraset ve intikal vergisine tabidir. Ayrıca tapu harçları ve döner sermaye bedeli de ödenmelidir.
6. Vasiyet edilen taşınmaz üzerinde ipotek ya da haciz varsa ne olur?
Bu durumda, vasiyet edilen kişi taşınmazı alabilir ancak üzerindeki ipotek veya haciz gibi yükümlülükleri de kabul etmiş sayılır.
7. Vasiyetnameyi bulamayan ya da şüphe duyan kişiler ne yapmalı?
Vasiyetnamenin kaybolduğundan şüpheleniliyorsa, ilgili noter, mahkeme veya vasiyetçiyle teması olan kişilerden bilgi alınabilir. Noter düzenlemeli vasiyetler genellikle sistemde kayıtlıdır.
EMLAK DERGİSİ
